Pirotski ćilim

Pirot je grad na jugoistoku Srbije, poznat po ćilimima, ali i drugim proizvodima. A reč ćilim počinje da se koristi od 16. veka u našim krajevima.

Izrada ovog jedinstvenog predmeta je dugotrajan proces, a za finalni proizvod bitni su predivo, boje, tkanje, ornamentika kao i kompozicija.

Uslov za razvoj ćilimarstva u ovom kraju bilo je razvijeno stočarstvo po kome je i poznat Pirot. Ćilimi se izrađuju isključivo od kvalitetne vune koje je, zbog razvijene stočarske grane tamo, bilo u izobilju. Danas se zbog smanjenog stočnog fonda vuna uvozi ali je njen kvalitet i dalje imperativ. Upravo od kvaliteta vune zavisi trajnost i vrednost ćilima. Vuna se najpre striže, zatim pere, izvlači i na kraju prede. Izvlačenjem se odvaja čista, duga vuna od kratke vune, a ćilim je jači, mekši i glatkiji upravo od čiste vune. Ta vuna se prede vretenom i preslicom. Za osnovu čilima se koristi prirodna, bela vuna, a za potku odnosno šaru koristi se bojena vuna.

Boje su važna karakteristika ćilima. Njihova postojanost i slaganje utiču na lepotu i posebnost ovog proizvoda. Jedna od oznaka originalnosti srpskog ćilima je crvena boja koja je u našem narodu najčešće bila izraz radosti.

Kada je reč o tkanju, u Pirotu se tka isključivo na vertikalnom razboju, za razliku od drugih tkačkih oblasti na Balkanu gde se koristi horizontalni razboj. Širina tkanja na vertikalnom razboju je praktično neograničena pošto razboj može da se napravi prema željenim dimenzijama. Tkanjem su se uglavnom bavile siromašne domaćice koje su radile u teškim uslovima i to za veoma niske nadnice.

Ornamenti u pirotskom ćilimarstvu prema svom obliku mogu biti geometrijski, vegetabilni, figuralni i arabeske. A doba najbujnije ornamentike bio je 19. vek kada postaju popularni motivi cveća.

Kompozicija ćilima je uslovljena njegovom namenom i veličinom, pa se prema veličini razlikuju čak 34 vrste ćilima. A za ovaj proizvod je karakteristično i to što nema naličje, već ima dva lica koja su u potpunosti ista.

Pirotski ćilim je originalni, unikatni i univerzalni proizvod koji je prepoznatljiv brend Srbije. A njegova originalnost se ogleda upravo u izboru i rasporedu motiva i detalja, u odabiru i slaganju boja, ali i u veštini i kreativnosti onih koji ga prave.

Izvor:

Milena Vitković-Žikić, „Pirotski ćilim“, Muzej primenjene umetnosti, Beograd, 2001.